Ośrodek 'Brama Grodzka - Teatr NN'
Zobacz także



Artykuły:
Bibliografia

3 listopada 1918 (niedziela)

3 listopada cały lubelski garnizon wojsk austro-węgierskich był już rozbrojony. Rano w Pałacu Gubernatorskim nastąpiło oficjalne przekazanie władzy przez generała-gubernatora Lipošćaka pełnomocnikowi Rady Regencyjnej Juliuszowi Zdanowskiemu. Tym samym w Lublinie skończyła się okupacja austriacka, a razem z nią okres zaborów. Gmachy w których urzędowały władze okupacyjne zostały obsadzone przez Polaków, a urzędnicy złożyli przysięgę na wierność Radzie Regencyjnej.

Najważniejszą kwestią było utrzymanie połączenia kolejowego i telefonicznego z resztą kraju. Zdanowski wyznaczył osoby odpowiedzialne za funkcjonowanie poczty i kolei (urzędnicy Urbański i Górski).

Dowództwo wojsk polskich w Lublinie "z powodu ekscesów zaszłych w nocy z dnia 2 na 3 listopada" ogłosiło stan wyjątkowy. Zabronione zostało grupowanie się osób na ulicach miasta, zakazano handlu alkoholem, nakazano zamykanie restauracji i innych lokali publicznych o godz. 10 wieczorem. Ponadto wprowadzono godzinę policyjną od godz. „10 i pół wieczorem”. Rozkaz podpisał płk Filous, dowódca wojsk polskich w Lublinie.

Tego samego dnia do Lublina przyjechał płk. Edward Rydz-Śmigły, dowodzący POW od czasu osadzenia Piłsudskiego w Magdeburgu. Jego przybycie wiązano z pogłoskami o planowanym przewrocie w celu utworzenia „rządu republikańsko-demokratycznego”. Zdanowski odbył rozmowę z Rydzem-Śmigłym, podczas której ten ostatni oświadczył, że jest gotowy złożyć przysięgę na wierność Radzie Regencyjnej pod warunkiem otrzymania dowództwa wojsk polskich na terenie byłej okupacji austriackiej. Zapewnił też, że skłoni cale POW do wejścia w skład armii i złożenia przysięgi nowej władzy. Zdanowski skontaktował się telefonicznie z szefem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, gen. Tadeuszem Rozwadowskim, który po początkowym wahaniu oświadczył, że jeśli Rydz-Śmigły złoży przysięgę, to zapewni mu "najwyższe stanowisko wojskowe jakie ma do dyspozycji". Wieczorem płk. Rydz-Śmigły złożył przysięgę w Pałacu Gubernatorskim i otrzymał od Zdanowskiego upoważnienie do pełnienia funkcji głównego komendanta okupacji austriackiej.

Tymczasem w Warszawie rząd Świeżyńskiego niespodziewanie zbuntował się przeciwko Radzie Regencyjnej. W wydanej odezwie wysunął hasło „zjednoczonej, wolnej Polski ludowej”. Rada Regencyjna natychmiast udzieliła dymisji rządowi, a Świeżyński podporządkował się tej decyzji.