Ośrodek 'Brama Grodzka - Teatr NN'
Droga Lublina do Niepodległości w latach 1915-1918

W 1915 roku, a więc rok po wybuchu I wojny światowej, w wyniku przesuwania się frontu na wschód, Lublin dostał się pod okupację austriacką. Wraz z armią austro-węgierską wkroczyły do miasta walczące u jej boku Legiony Piłsudskiego, zalążek przyszłego Wojska Polskiego. Znienawidzona przez Lublinian administracja rosyjska wycofała się na wschód.

Pod rządami Austriaków Lublin stał się centrum konspiracji niepodległościowej. Atmosfera sprzyjała spiskowcom, gdyż nowe władze nie wprowadziły zbyt surowej cenzury.
Ścierały się tu wpływy różnych stronnictw politycznych, powoli tworzyły się podwaliny przyszłej władzy państwowej. Szczególnie dobrze zorganizowana była tu Polska Organizacja Wojskowa. Listopad 1918 roku był kulminacją tych działań. W momencie kiedy armia austro-węgierska przestała istnieć, a podległa jej Rada Regencyjna traciła kontrolę nad biegiem wydarzeń, w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku ukonstytuował się w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, z Ignacym Daszyńskim jako premierem. Ogłoszono wówczas manifest, który zawierał bardzo postępowe i liberalne postulaty społeczno-polityczne. Z Rządem związane były takie postacie, jak Edward Rydz-Śmigły, Jędrzej Moraczewski, Wincenty Witos, Stanisław Thugutt czy Tomasz Arciszewski. Gabinet Daszyńskiego cieszył się dużym poparciem społecznym, a jego powstanie prawdopodobnie zażegnało groźbę wybuchu rewolucji na ziemiach polskich.

12 listopada TRLRP przekazał władzę na ręce Naczelnego Wodza, Józefa Piłsudskiego, który 10 listopada przybył do Warszawy. Mimo, iż lubelski Rząd Tymczasowy funkcjonował krótko i nie zrealizował swych głównych założeń, to znacząco wpłynął na formę ustroju odradzającego się Państwa Polskiego. W dziejach Polski i Lublina zaczął się nowy okres - Niepodległość.

O Projekcie

90 rocznica powstania Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej

Jesienią 2008 r. odbędą się ogólnopolskie obchody 90 rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. Uroczystości te są zazwyczaj adresowane do osób starszych, pamiętających jeszcze tamte wydarzenia, albo do szczególnie zainteresowanych historią. Naszym projektem chcemy doprowadzić do tego, żeby prezentowane treści zostały zauważone także przez ludzi młodych: gimnazjalistów, licealistów i studentów z Lublina.

Mając doświadczenie w podobnych projektach (rocznica powstania „Solidarności” - WAGON.LUBLIN.PL, rocznica wprowadzenia stanu wojennego – 13.12 RÓWIEŚNICY) chcemy przełożyć ważne historycznie treści na współczesny język młodzieży. Chcemy, by powstała przy tym refleksja była głębsza niż mechaniczne wymienianie dat i nazwisk.

Planujemy w okresie do grudnia 2008 przygotować szereg wydarzeń mających skłonić młodzież do aktywnego włączenia się w podejmowane działania.

Aby móc się przygotować merytorycznie, niezbędne będzie dokonanie szczegółowej kwerendy w bibliotekach, muzeach oraz archiwach. Będziemy się także starali pozyskać możliwie dużo zdjęć oraz dokumentów, by można je było udostępnić na specjalnie stworzonym do projektu portalu.

Portal ten będzie pełnił rolę przewodnika po 1918 roku i współczesnym Lublinie. Oprócz wspomnianych wcześniej materiałów historycznych znajdą się tam zebrane relacje historii mówionej dotyczące obchodów 11 listopada zarówno przed jak i po II wojnie światowej. Będzie tam można znaleźć także propozycje zajęć, warsztatów, informacje o ważnych miejscach w Lublinie, sylwetki i oczywiście aktualny plan bieżących wydarzeń. W portalu znajdą się także relacje ze wszelkich wydarzeń związanych z projektem.

Od września 2008 r. chcemy wspólnie z lubelską młodzieżą przygotować szereg wydarzeń (głównie happenerskich), które w niecodzienny sposób opowiedzą historię Lublina z 1918 r. Chcemy, by bezpośrednio przy projekcie współpracowała z nami grupa ok. 50 młodych osób pozyskanych dzięki prowadzonym przez nas warsztatom w lubelskich szkołach. Wspólnie z nimi chcemy dotrzeć do tysięcy lublinian. Pomogą nam w tym z pewnością zaprzyjaźnione gazety, radia i telewizja.

Na początku jednak, ponieważ projekt bazować będzie na pracy z osobami nie zawsze zorientowanymi w zawiłościach Polskiej historii, będziemy chcieli zorganizować spotkania z ludźmi, którzy z pasją opowiedzą o wielkiej historii, która na chwilę zawitała do prowincjonalnego Lublina. Na pewno jedną z tych osób będzie Maciej Sobieraj, historyk, pracownik IPN, znawca problemów rodzącej się II RP.

Jedno z założeń projektu to jak najczęstsze wychodzenie w przestrzeń publiczną, aby dotrzeć do tych, których historia niezbyt interesuje. Do celów promocyjnych chcemy wyprodukować serię gadżetów, które umieszczane w nietypowych (jak na problematykę odzyskania wolności) miejscach, będą intrygować i zachęcać do zainteresowania się przygotowanymi działaniami.

Na grafikę projektu ogłosimy konkurs wśród młodych plastyków, by także ich zainteresować historią i jednocześnie poszerzyć odbiorców o nową grupę.

Kolejną aktywnością, która może przerodzić się w istotny symbol Lublina, dodatkowo łączący pokolenia, może być konkurs na olbrzymie, osadzone w przestrzeni miejskiej graffiti. Oczywiście o tematyce związanej z 1918 rokiem. Będziemy chcieli także namówić współpracującą z nami młodzież do zostawienia śladu, wypisania własnej refleksji na chodnikach, placach, skwerach - pomogą im w tym specjalnie przygotowane szablony.

Seria warsztatów i drobnych działań w sferze publicznej zaowocuje stworzeniem dużego wydarzenia na głównym placu Lublina, pod oknami pałacu, gdzie konstytuował się pierwszy rząd II RP. Finał projektu miałby miejsce wieczorem 6 listopada.

Szczegóły akcji zostaną wypracowane wspólnie z młodzieżą.

Zajęcia z młodzieżą posłużą także opracowaniu przewodnika po Lublinie, ale nie czysto historycznego, podającego suche fakty, a takiego, jaki byłby w stanie ich samych zainteresować. „Trasa rządu ludowego” zostanie wydana w takiej formie, aby mogła być jak najszerzej dystrybuowana (np. jako wielki, składany plakat). Aby jednak trasa miała wartość także merytoryczną, w jej tworzeniu pomogą profesjonalni historycy.

Po zakończeniu głównej akcji, w drugiej połowie listopada i w grudniu zostaną opracowane pozyskane materiały (z przeprowadzonych akcji, ze spotkań, warsztatów), by można używać ich jako pomoc np. w prowadzeniu zajęć w szkołach. Dodatkowo, na podstawie zgromadzonych doświadczeń opracujemy zestaw scenariuszy lekcji, by można je było w przyszłości powielać i samodzielnie wykorzystywać. Doświadczeni edukatorzy Ośrodka „Brama Grodzka - Teatr NN” w listopadzie przeprowadzą, na ich podstawie, warsztaty w kilkunastu lubelskich szkołach.

Projekt ten dostał dofinansowanie w wysokości 70 000 zł z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Organizator: Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN"

Współorganizatorzy: Zakład Praw Człowieka Wydział Politologii UMCS, Stowarzyszenie Homo Faber, Archiwum Państwowe w Lublinie